علم اجتماعي مدرن، قادر به فهم حماسه اربعين نيست
  • نشست علمي تخصصي” توسعه فرهنگ اربعين؛ ضرورت جهان امروز “ در اداره كل پژوهش‏هاي اسلامي رسانه برگزار شد:در اين نشست كه با حضور حجت الاسلام والمسلمين دكتر بابايي عضو محترم هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي برگزار شد رونمايي از دو اثر جديد اداره كل با موضوع اربعين با عناوين “درآمدي بر چيستي و چرايي حماسه عظيم اربعين حسيني” و فصلنامه “اشارات ايام” ويژه اربعين” صورت گرفت.در ابتداي نشست دكتر محمدحسين ظريفيان مديركل پژوهش‏هاي اسلامي رسانه ملي گفت:امروز يك حركت جهاني با رهبري سيدالشهداء در چارچوب زيارت اربعين شكل گرفته كه جز در پارادايم آخرالزماني قابل فهم نيست.دكتر ظريفيان افزود: در روايات شريف پنج جمله از نداهايي كه امام عصر(عج) در هنگام ظهور براي معرفي خويش بيان مي‌فرمايند ذكر شده است كه سه جمله به شكل مستقيم به انتساب ايشان به حضرت سيدالشهداء (ع) تصريح دارد؛ يعني حضرت حجت(عج) در زمان ظهور خود را به فرزندي جد مظلومشان(ع) معرفي ميكنند و همين موضوع نشان مي دهد كه تا زمان ظهور بايد آنچنان نام امام حسين (ع) عالم‌گير شده باشد كه زماني كه خود را به فرزندي آن‌حضرت معرفي مي‏كنند، شناخته شوند.مديركل پژوهشهاي اسلامي رسانه بيان كرد: اگر قرار باشد بر اساس يك مفهوم علمي، فرارسانه را تعريف كنيم، قطعا يكي از مفاهيم اساسي فرارسانه، زيارت اربعين با گستره و عمق امروز است؛ امروز اربعين به يك ابررسانه براي انتقال همه مفاهيم اساسي و مظلوميت تاريخي جبهه حق و بازنمايي كارنامه و چهره بي روتوش و ظلم‌هاي تاريخي جبهه باطل تبديل شده است.وي افزود: تاكيد ويژه بر زيارت اربعين و اين‌كه در روايات يكي از علائم پنجگانه يك مومن دانسته شده منجر به توليد پاراديمي شده كه امروز به بركت انقلاب اسلامي توانسته بزرگترين تجمع انساني جهان را شكل دهد و پارادايم فراشيعي، فرا اسلامي و فرا ديني اربعين به مانور حق طلبي و آزادي‌خواهي تبديل شده است.دكتر ظريفيان با بيان اينكه اگر اين پارادايم به‌درستي رشد و صيانت نشود شيفت پارادايم اتفاق خواهد افتاد و به ضد خود تبديل مي‌شود عنوان كرد: اگر يك مناسك ديني از دال‌‌ّ مركزي خود تهي شود و يا به حاشيه مبتلا شود، بلاترديد اين مناسك به سمت انحراف خواهد رفت؛ دالّ مركزي اربعين، مفهوم زيارت است و اگر زيارت را از اربعين بگيريم اين مناسك از هويت خود تهي ميشود؛ زيارت به درستي فهميده و فهمانده شود و اربعين براساس زيارت پرمفهوم آن، جلوه‌گاه فلسفه قيام عاشورا يعني خروج انسان از حيرت و ضلالت و جهالت است.وي يادآور شد : نبايد اربعين از كار علمي عميق و همچنين اتكاء به اقدام و ابتكار مردمي مبتني بر حركت‌هاي آتش‌به‌اختيار بي‌بهره شود.در ادامه اين نشست، عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با اشاره به شاخصهاي شش گانه اربعين، اين شاخصها را فراتر از فهم علم مدرن دانست و تاكيد كرد: علم اجتماعي مدرن، قادر به فهم اربعين نيست.حجت الاسلام دكتر حبيب الله بابايي گفت: دانش مدرن اربعين و يا آنچه از جنس اربعين است يا نمي پسندد و يا توان فهم اربعين را ندارد لذا به جرات ميشود گفت كه هيچ اثر فاخري در رثاي اربعين از سوي حوزه ودانشگاه نوشته نشده است و بيشتر آثار، به عنوان دلنوشتههاي محققان و زائران است.وي تصريح كرد: حركتهاي با شكوه و آبرومند در عرصه فرهنگ اسلامي و تشيع از سوي رسانههاي جهاني به شدت سانسور مي‏ شود و تمام سوژه پردازي ها و فعاليتهاي تحليلي رسانههاي غربي بيشتر در زمينه مسايل منفي در حوزه فرهنگي اسلامي است.عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بيان كرد: در نحوه زيست اربعين در يك ماه، بين زوار و خدام امام حسين(ع) يك شاخصهاي جديدي از زيست انساني متبلور ميشود كه در زندگي مدرن امروز آن شاخصها ديده نميشود و يا عكس آن وجود دارد.وي گفت: يكي از شاخصهاي مدرني كه در عرصه تمدن توصيه ميشود، بحث آسايش است؛ شاخص آسايش در غرب با بيمه نشان داده ميشود؛ در همان زندگي نيز ممكن است آرامشي ديده نشود؛ يعني در جامعه اي كه همه چيز بيمه است خواب و مرگ، يك بحران تلقي ميشود؛ امروزه در واشنگتن و نيويورك افرادي هستندكه پيش از سوار شدن به ماشين امكان بمب گذاري را چك مي‏ كنند و مشاوره مرگ دارند.دكتر بابايي يادآورشد: در اربعين حسيني، هيچ آسايش ظاهري وجود ندارد و در عوض آن، آرامش فراواني در بين مردم موج مي‏زند؛ اين مساله يك شاخص مهمي است كه سبك زندگي اربعين را متفاوت ميكند كه هر مقدار به زحمت مي افتيم به حقيقت نزديك تر ميشويم و آرامش بيشتري به دست مي آوريم. عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بيان كرد: شاخص دوم، آن است كه نه فقط خدمت به انسان، بلكه التماس به خدمت در اين سفر موج مي زند كه اين مساله در وضعيت خوشبينانه به انسان نيز وجود ندارد چه رسد به شرايط فعلي روابط انساني؛ در تصور خوشبينانه، خدمت انسان به انسان و التماس به خدمت وجود ندارد در حالي كه در اربعين، اين التماس خدمت وجود دارد وانسانها در تكريم و تعزيز به همديگر آنچنان رقابت دارند كه خاك پاي زوار را جمع ميكنند. حجت الاسلام دكتر بابايي يادآورشد: شاخص سوم كه يك شاخص متمايز از فرهنگ مدرن يافت مي شود، مساله وفور محبت است؛ جامعه امروز جهاني، يك جامعه خشك است و اصل حب ورزي و اصل محبت و تمرين محبت، عملا يك زندگي متمايزي را تعريف مي‏ كند و انسان در اين مقطع اربعين، تراكم و انباشتي از محبتها را به چشم مي‏ بينيم؛ محبت انسان به انسان و محبت انسان به حقيقت متعالي، يك بستر بسيار سازندهاي است كه در آن به تمرين انسانسازي و عشق ورزي بپردازيم.عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بيان كرد: شاخص چهارم، اصل تراكم معنويت است؛ معنويت، حس نياز در برابر بي نياز است و در اين حالت معنوي، اساسا انسان همچنان تمرين تواضع و فروتني و عبوديت و بندگي و تمرين اظهار نياز  و بي خود بودن در مقابل خدا ميكند.وي گفت: اين تمرين، يك تمرين جمعي و اجتماعي است؛ يعني حس معنويت در عراق و مسير اربعين رخ مي‏دهد و ظهور پيدا مي كند؛ در كنار هم قرار گرفتن زائران در كنار هم يك حس معنوي جديد اجتماعي را ايجاد ميكند كه شايد در شرايط عادي رخ ندهد.بابايي يادآورشد: هرجا انباشتي از عشق و محبت ديديم، اين انباشته ها انسان را به آستانه يك امت اسلامي نزديك‏تر ميكند؛ اين انباشتهها ما را از سطح خرد به سطح كلان ميكشاند كه خلاهاي جامعه غربي شده شرقيها است.عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بيان كرد: شاخص پنجم  يك وضعيت و زندگي و سبك سادهاي از زندگي را به رخ مي كشد كه انسان ساده مي خورد و ساده راه ميرود و...؛ در اربعيني كسي بر ديگران آقايي نمي كند و بالانشين و پايين نشين وجود ندارد؛ در اربعين دو طبقه خادم و زائر وجود دارند كه هر دو نيز در پرتو حقيقت امام حسين(ع) متجلي ميشود.دكتر بابايي يادآورشد: در اربعين ممكن است نظم اخلاقي و قراردادي هم وجود داشت باشد ولي مهمترين نظم، نظم معنوي است؛ در اينجا براي تحقق اين نظم به طرف انساني نمينگريم بلكه براي نظر كردن به دوست انساني، رابطه خود را با خدا سامان مي دهيم و با به سامان كردن رابطه خود و خدا رابطه خود را با انسانهاي ديگر به نظم ميكشيم.عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي بيان كرد: برخي انديشمندان مسيحي نيز اخيرا به نظم الهي اشاره كردهاند كه جالب توجه است؛ اين مساله را استاد مطهري در بحث انسان كامل خطاب به سارت از اگزيستانسياليست هاي الحادي اشاره ميكند؛ سارت بيان مي كند كه انسان با خدا پرستي از خود بيگانه ميشود ولي استاد مطهري با توجه به عرف من عرق نفسه بيان مي كند كه انسان هرچه از خود انساني كه همان روح الهي است دورتر شود از انسانهاي ديگر دورتر ميشود و به تعبير ديگر از خود نيز به دور ميشود.وي گفت: اگر معارف اربعيني را به جامعه منتقل كنيم و در قالبهاي مختلف آموزش دهيم و تحمل سختي و محبت در عين سختي و خدمت محبتي و... قطعا اين معارف به جامعه ما نيز در طول سال بازخورد خواهد داشت.حجت الاسلام دكتر بابايي در پايان يادآورشد: اربعين در سال هاي اخير به يك مساله اساسي مبدل شده است ولي هنوز يك اثر هنري فاخر در اين زمينه توليد نشده است؛ هاليوود به مسايل آمريكا در سراسر جهان مي پردازد ولي مسايل ما كمتر بين المللي است.

    اخبار