در نشست تخصصي «رسانه و بحران جمعيت» مطرح شد: ايران درس عبرت دنيا در كاهش شديد باروري شده است

  • به گزارش روابط عمومي اداره كل پژوهش هاي اسلامي سازمان صداوسيما، نشست «رسانه و بحران جمعيت» در ارديبهشت 98  با حضور جمعي از مديران، برنامه سازان و پژوهشگران حوزه دين و رسانه در سالن همايش اين اداره كل برگزار شد.
    در اين نشست تخصصي دكتر علي اكبر محزون مديركل دفتر جمعيت نيروي كار و سرشماري مركز آمار ايران، دكتر مريم اردبيلي دكتراي آينده پژوهي و حجت الاسلام دكتر علي ابوترابي عضو هيأت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) مباحثي درباره ابعاد تغيير جمعيت ايران، آينده نگاري جمعيتي و چالش هاي جمعيتي ايران ارائه كردند.
    دكتر محزون: كشور ما طبق آمار در فاز ميانسالي قرار دارد
    دكتر علي اكبر محزون «مديركل دفتر جمعيت نيروي كار و سرشماري مركز آمار ايران» در اين نشست تخصصي به تبيين ابعاد تغييرات جمعيت ايران بر اساس آمارهاي جمعيتي پرداخت. وي اين مباحث را چكيده اي از مواد درسي كارگاه هاي دو روزه «دانش خانواده و جمعيت» عنوان كرد كه در سياست هاي جديد جمعيتي جايگزين درس تنظيم خانواده در دانشگاه ها شده است.
    محزون رويكردهاي جمعيتي در طول تاريخ بشريت را به دو رويكرد اصلي موافق و مخالف تقسيم كرد و گفت: نظريه ها و جريان هاي مخالف رشد جمعيت، از جمله كانون معروف مالتوس، با اين استدلال كه تداوم رشد جمعيت دنيا را با فقر و بدبختي روبرو خواهد ساخت، بسياري از كشورهاي دنيا را مجاب كرد به روش هاي مختلف از رشد فزاينده جمعيت جلوگيري كنند.
    «مديركل دفتر جمعيت نيروي كار و سرشماري مركز آمار ايران» با اشاره به فضاسازي ها و اقدامات گسترده مخالفان رشد جمعيت در دنيا براي مقابله با فرزند آوري، بيان داشت: در مقابل اين رويكرد، از اوايل هزاره سوم، در يك رويكرد متفاوت 180 درجه اي، با ورود كليدواژه «زمستان جمعيتي» ادبيات دنيا در حوزه جمعيت تغيير كرد. در اين رويكرد جديد، ايران به عنوان يكي از درس عبرت ها در كاهش شديد باروري در دنيا مطرح شد.
    محزون با بيان اين مطلب كه در مقايسه آمار جمعيتي كشورها بايد به تركيب سني جمعيت توجه داشت، افزود: هرچند كشور ما از نظر رقم تعداد جمعيت در بين 26 كشور منطقه رتبه سوم را داراست اما مهم اين است كه چه تركيب سني در درون اين جمعيت وجود دارد. طبق آخرين آمار، بيشترين سطح جمعيت ما در بازه گروه سني ميانسالان يا 30 تا 64 ساله است كه نشان ميدهد الان كشور ما در فاز ميانسالي قرار دارد.
     «مديركل دفتر جمعيت نيروي كار و سرشماري مركز آمار ايران» با اشاره به قرار گرفتن ايران در فاز پنجره جمعيتي و ايجاد يك فرصت اقتصادي زودگذر، ابراز اميدواري كرد اين فرصت طلايي در اقتصاد كشور به بهترين نحو مديريت شود تا در اين فرصت كوتاه مورد استفاده قرار گيرد و از دست نرود.
    وي با استناد به آمار و ارقام رسمي جمعيت ايران و جهان و مقايسه آن ها در طول نيم قرن اخير، نسبت به منفي شدن رشد جمعيت ايران هشدار داد و گفت: هرچند تاكنون شاهد رشد مثبت جمعيت بوده ايم اما طبق آمار و ارقام، روند رشد جمعيت سمت و سوي نزولي پيدا كرده است به گونه اي كه از اين پس شاهد رشد منفي جمعيت خواهيم بود.
    محزون با اشاره به نقش رسانه در فرهنگ سازي رشد باروري در جامعه اظهار داشت: از سال 91 يعني زماني كه باروري به حداقل ميزان خود رسيد با طرح مسأله در شوراي عالي انقلاب فرهنگي و مجلس شوراي اسلامي و با پاي كار آمدن رسانه، با افزايش باروري از 8/1 به 2 روبرو شديم و اين نشان دهنده اهميت نقش رسانه در اين موضوع است.
    دكتر اردبيلي: رسانه بايد الگوي جامعه دوستدار كودك را ترويج كند
    در ادامه اين نشست خانم دكتر مريم اردبيلي متخصص آينده پژوهي، مباحثي حول موضوع «الزامات فرهنگي- رسانه اي آينده نگاري جمعيت» ارائه كرد.
    اين كارشناس آينده پژوهي با برشمردن الزامات اين حوزه و با تاكيد بر «تحليل لايه علمي» در مواجهه با اين مسأله، گفت: بحث تحليل لايه علمي اين است كه وضعيت كنوني و مسأله حال جامعه را به درستي بشناسيم و به درستي تحليل كنيم و با هدف گذاري صحيح، نسبت به ايجاد تغيير اجتماعي مطلوب اقدام كنيم.
    وي لايه استعاره و اسطوره ها را از مهم ترين لايه هاي مورد مطالعه در تحليل وضعيت اجتماعي دانست و خاطر نشان كرد: اين لايه كه همان روايت ذهني مردم نسبت به فرزند آوري است، در اختيار رسانه هاست به نحوي كه رسانه مي تواند تصوير و امكان ذهني را عوض كند. 
    اين كارشناس مباحث آينده پژوهي، ظرفيت رسانه در ايجاد مشاركت را بالا دانست و گفت: رسانه بايد با اتخاذ رويكردهاي علمي و نه سفارشي و شعاري و سياست زده، سراغ همه نخبگان كشور برود تا افراد ناگزير به ارائه نظريه علمي شوند. در اينجاست كه بسياري از كساني كه در كشور ما به عنوان مخالفان افزايش جمعيت شناخته مي شدند، به لزوم اتخاذ سياست افزايش جمعيت اذعان خواهند كرد.
    اردبيلي «اجماع سازي» را از جمله رسالت هاي رسانه در ايجاد مطالبه عمومي براي اتخاذ سياست افزايش جمعيت در بين سياست گذاران عنوان كرد و اظهار داشت: اگر اين مطالبه عمومي اتفاق بيفتد سياستگذار هم مجبور به اعمال مي شود، در صورتي كه تاكنون هيچ اتفاقي در سياست هاي جمهوري اسلامي نسبت به افزايش جمعيت نيفتاده است.
    وي در راستاي تبيين الزامات فرهنگي- رسانه اي آينده پژوهي جمعيت، به وظايف رسانه دراين حوزه از جمله انتقال غيرمستقيم پيام، معرفي الگوهاي موفق، مهارت آموزي به زنان، خرافه زدايي و ترويج الگوي جامعه دوستدار كودك اشاره كرد.

    حجت الاسلام ابوترابي: مهم ترين چالش مديريتي20سال آينده كشور پيري جمعيت است
    حجت الاسلام دكتر علي ابوترابي عضو هيأت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) نيز از سخنرانان اين نشست تخصصي بود كه مطالبي در مورد «چالش هاي جمعيتي بيم ها و اميدها، موانع و راهكارها» عنوان كرد.
    اين استاد حوزه و دانشگاه ضمن ابراز نگراني از سرعت بالاي افت جمعيتي در ايران و پيامدهاي آن، به فرصت پنجره جمعيتي اشاره كرد و گفت: در حال حاضر 70درصد از جمعيت ايران در سن كار قرار دارند و اين در مباحث جمعيت شناسي يعني سكوي جهش اقتصادي.
    وي با اشاره به محدوديت فرصت باز بودن پنجره جمعيتي كشور افزود: عليرغم تذكر رهبر معظم انقلاب و برخي از صاحب نظران كشورمان در ضرورت استفاده بهينه از اين فرصت پيش آمده و ارائه طرح خانواده متعادل در مجلس شوراي اسلامي، برخي از غربي ها كه سابقه دشمني با ايران را داشتند توانستند به صورت مستقيم و غير مستقيم ذهن نمايندگان مجلس و برخي مسئولين را از اين دغدغه دور كنند و در نتيجه استفاده مطلوبي از اين فرصت نشد.
    عضو هيأت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، پيري جمعيت ايران در 20سال آينده را به عنوان چالش مديريتي كشور مطرح كرد و اظهار داشت: در چشم انداز 1415شمسي متولدان 85 بايد مسندهاي مديريتي و كرسي هاي علم و تكنولوژي كشور را پر كنند در حالي كه طبق آمار موجود، با مشكل كمبود نيرو مواجه خواهيم شد.
    وي اختلال در تامين اجتماعي، صندوق بازنشستگي و سلامت را از ديگر چالش هاي جمعيتي كشور در زمينه‌هاي اقتصادي بيان كرد و گفت: در وضع نرمال، به ازاي هر شش شاغل داراي پرداخت ماهانه به تأمين اجتماعي و صندوق بازنشستگي، يك نفر بايد مستمري دريافت كند، اما در آينده وضع به گونه اي معكوس خواهد شد كه 25% در آمد كل كشور فقط صرف سلامت و بازنشستگي مي شود.
    حجت الاسلام ابوترابي تحليل پراكنش جمعيت را از ديگر تهديدات حوزه جمعيت بيان كرد و افزود: نامتعادل بودن پراكنش محيطي، يكي از چالش هاي اين حوزه است و آمار نشان ميدهد در پراكنش جمعيت كشور تعادل جمعيتي بين مرزها و مركز وجود ندارد به گونه اي كه ميانگين نرخ باروري در استان هاي مركزي به يك و دو دهم(2/1) مي رسد در حالي كه در برخي استان هاي مرزي شاهد رقم چهار هستيم.
    وي عقيم سازي هاي بي رويه، تجرد قطعي يك سوم زنان داراي سن ازدواج و آمارهاي بالاي سقط جنين را از ديگر تهديدات جمعيتي ايران بيان كرد و اظهار داشت: عليرغم فعاليت هدفمند و منسجم شبكه هاي رسانه اي بيگانه در مبارزه با سياست هاي رشد جمعيت در كشور، شاهد كوتاهي دولت و مجلس در اين زمينه هستيم.
    عضو هيأت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، باز شدن پنجره جمعيتي، وجود نگاه ديني در كشور، حفظ نسبي ساختار خانواده و حس ملي مخالفت با دشمن را از جمله فرصت هاي اين حوزه برشمرد و نقش رسانه در تغيير نگرش مردم به سمت استقبال از سياست رشد جمعيتي و فرزند آوري را پراهميت دانست و گفت: هرچند اكثر مباحث بايد به صورت غير مستقيم به مخاطب ارائه شود اما رسانه بايد توجه داشته باشد كه برخي مباحث بايد به صورت مستقيم مطرح شود.
    دكتر ظريفيان: براي خلق توليدات موثر تشويق به فرزندآوري، تفاهم ميان صاحب نظران علمي و برنامه سازان رسانه اي مورد نياز است
    در ابتداي اين نشست، دكتر محمد حسين ظريفيان مدير كل پژوهش هاي اسلامي صدا و سيما با بيان اين كه دغدغه افزايش جمعيت به تدريج در جامعه در حال جدي شدن است،  گفت: دغدغه مند كردن جامعه نسبت به رشد جمعيت با توجه شرايط امروزي نياز به شتاب بيشتري دارد.
    وي با بيان نكاتي درباره اهميت بحث تناسل و فرزندآوري در اسلام اظهار داشت: در آموزه‌هاي ديني نسبت به شمار جامعه و نفوس مسلمين تأكيدهاي فراواني را شاهديم. اينكه پيامبر رحمت حضرت محمد مصطفي(ص) كميت مسلمانان را مايه مباهات در قيامت عنوان مي فرمايند و سيره بزرگان ديني ما نيز همين را روايت مي كند ناظر به اهميت اين موضوع است.
    اين استاد دانشگاه رسانه را فرهنگ‌ساز و هويت‌ساز دانست و با اشاره به اينكه در شرايط امروز جهت گيري هاي خرد و كلان كشور و جامعه را به شكلي رسانه جلو مي برد ابراز داشت: با توجه به سياست جمعيتي جديد ابلاغي رهبر معظم انقلاب بايد يك بازنگري جدي در سياست ها و رفتار بخش هاي مختلف حاكميت در اين زمينه اتفاق بيفتد، يكي از حوزه‌هاي مهم و راهبردي در اين امر، رسانه ملي است. 
    دكتر ظريفيان با تصريح بر اين كه تا زماني به مفاهمه قابل انتظاري در زمينه جمعيت دست پيدا نكنيم حركت ما تأثيري نخواهد داشت، گفت: براي روشن شدن ابعاد اين موضوع برگزاري نشست هاي تخصصي با حضور صاحب نظران و كارشناسان جمعيت امري اجتناب ناپذير است كه نشست تخصصي «رسانه و بحران جمعيت»، نخستين نشست در زمينه موضوع جمعيت به شمار مي رود و اميدواريم در بخش هاي مختلف بتوانيم چنين موضوعاتي را دنبال كنيم.
    مدير كل پژوهش هاي اسلامي صدا و سيما با اشاره به ظرفيت ها و اهتمام رسانه ملي در پيشبرد اين سياست و ماموريت اداره متبوع خود در اين راستا گفت: همكاران ما به خوبي اين مأموريت را درك كردند و از سال 97 با تمركز بر اين موضوع در گروه تربيت، خانواده و سبك زندگي اسلامي وابسته به دفتر پژوهش هاي كاربردي، نشست ها و جلسات متعددي برگزار كه حاصلش برگزاري اين نشست تخصصي شد.
    وي با تاكيد بر ايجاد فضاي گفت‌وگو ميان برنامه‌سازان و اهالي رسانه با صاحب‌نظران علمي و مديران در حوزه جمعيت، خاطر نشان ساخت: از اين رو براي خلق توليدات موثر تشويق به فرزندآوري، تفاهم ميان صاحب نظران علمي و برنامه سازان رسانه اي مورد نياز است كه اين برنامه اولين نشست از مجموعه اين گفت‌وگوهاست و اميدواريم با برگزاري نشست هاي بعدي در بخش هاي مختلف ستاد سازمان صداوسيما شاهد گفتوگوهاي دوسويه و طرح مباحث علمي و بي پروا در اين حوزه پراهميت باشيم.
    مدير كل اداره پژوهش هاي اسلامي رسانه با بيان اين كه امروزه در جامعه مشكلات معيشتي، از موانع فرزند آوري معرفي مي شود، اظهار كرد: مهم ترين سؤالي كه امروز در زمينه فرزند آوري مطرح مي شود اين است كه با توجه به مشكلات اقتصادي، چه راهكارهايي براي رشد جمعيت پيش روي جامعه قرار دارد؟ اينجاست كه براي پاسخ به شبهات رايج در جامعه بايد رسانه ملي وارد ميدان شده و با سوال از مسئولان و توليد برنامه هاي شايسته به گفتمان سازي در اين عرصه پراهميت بپردازد. 

    اخبار